Elke dag weer hetzelfde uitleggen aan patiënten en hun naasten, in de wetenschap dat zij hier maar weinig van onthouden, was de aanleiding voor MCL-longarts Ralph Koppers om op zoek te gaan naar een manier van begrijpelijke patiënteninformatie. Die vond hij in animaties. Inmiddels beschikt het mede door hem opgerichte bedrijf Indiveo over beeldmateriaal voor alle specialismen en kunnen artsen en patiënten gebruik maken van een Divitheek met 320+ animaties.
Ralph Koppers over hoe het 6 jaar geleden allemaal begon: “Ik was al wat langer bezig als longarts en keek met wat meer afstand naar het tafereel dat zich dagelijks afspeelt in de spreekkamer. Dan valt op wat je wel en vooral ook niet aan het doen bent. Veel uitleggen aan patiënten en daarmee het als een grammofoonplaat herhalen van dezelfde boodschap. Voor patiënten is het erg moeilijk om deze informatie te begrijpen. Zij zijn gespannen, vaak emotioneel, en voelen zich afhankelijk. Zeker bij berichten met slecht nieuws, zoals kanker, is er weinig ruimte om aanvullende informatie te absorberen. Wat ben ik aan het doen, vroeg ik me af. De patiënt wordt overvallen door onze stortvloed aan uitleg en informatie: dit is de diagnose, dit is het voorstel voor de behandeling, zo ziet de operatie eruit en dit zijn de risico’s. Na afloop van een dergelijk gesprek zet de arts in zijn dossier dat alles besproken is met de patiënt en dat er toestemming is voor deze behandeling. In de wetenschap dat patiënten minder dan 50% onthouden, kun je je afvragen of dat goede zorg is.”
“Wat ben ik aan het doen, vroeg ik me af.”
Beeldend informeren
“Ik gebruikte altijd al metaforen of tekeningen om zaken begrijpelijker uit te leggen. Beelden zijn eenduidig, dat snappen mensen. Toen kwam ik in contact met Edwin de Boer, die een eigen animatiebureau had. Edwin heeft geen achtergrond in de zorg; hij is vormgever en opgeleid aan de Kunstacademie. Hij had veel ervaring met beeldend informeren en kennis van ICT als het gaat om heldere en intuïtieve interfaces.”
De mannen hadden een klik en raakten in gesprek over de longartsenpraktijk. Het structureel inzetten van beeldende informatie in de zorg was het plan. Zo werd Mediabedrijf Indiveo een feit. Een subsidie van zorgverzekeraar De Friesland stelde het bedrijf in staat een bèta-versie te ontwikkelen. “Op alle longpoli’s van de vier Friese ziekenhuizen hebben we toen een pilot gedraaid met die bèta-versie. Met de uitleg van het zorgpad longkanker als eerste scope. Er kwamen veel positieve reacties van patiënten en de pilot beviel zó goed, dat de zorgverleners en managers zeiden: we willen door. Zo zijn we gegroeid met Indiveo.” Koppers werkt nu drie dagen per week als longarts en de resterende tijd voor Indiveo.
“Het begrip voor informatie wordt beter als je patiënten in hun moerstaal kunt informeren.”
Net als Netflix
Inmiddels zijn er animaties voor alle specialismen. Via de Divitheek van Indiveo zijn meer dan 320 animaties direct beschikbaar. “De animaties zijn het centrale onderdeel van een ‘Divi’: een soort e-learning voor de patiënt over het betreffende onderwerp. De Divitheek is gerangschikt per specialisme. Via een abonnement, vergelijkbaar met Netflix, kan elk specialisme binnen het ziekenhuis onbeperkt gebruik maken van alle Divi’s. Het technische platform van Indiveo zorgt ervoor dat de Divi’s gericht bij de patiënt komen, bijvoorbeeld via het patiëntenportaal (de MijnOmgeving) dat elk ziekenhuis tegenwoordig gebruikt. Divi’s kunnen ook op andere manieren aangeboden worden aan patiënten, bijvoorbeeld via beveiligde apps. Zo kunnen patiënten en hun naasten thuis in alle rust de informatie bekijken en zich goed voorbereiden op het gesprek met de zorgverlener.” Meertaligheid is een item waar Indiveo veel aandacht voor heeft. “Als je emotioneel bent of onder stress staat, verval je gauw in je eigen taal. Het begrip voor informatie wordt beter als je patiënten in hun moerstaal kunt informeren.” Indiveo heeft dan ook ambities om de Divi’s in andere talen aan te bieden. In 2022 is een begin gemaakt met Divi’s in het Fries.
Tevreden patiënten, leuker werk
Patiënten zijn zeer tevreden over de Divi’s. “We ontvangen veel spontane reacties via het platform, zoals: het is zeer duidelijke informatie, het zorgt voor rust en vertrouwen. Een van de doelen van de Divi’s is om patiënten meer kennis te geven, waardoor zij zo zelfstandig mogelijk kunnen functioneren. Daarnaast ben je met de juiste informatie een betere gesprekspartner voor de zorgverlener. Samen beslissen kan alleen als je goed geïnformeerd bent. Resultaat is bijvoorbeeld dat patiënten zich na een stoma-operatie thuis beter redden en minder afhankelijk zijn van de Thuiszorg.”
“Taal is multi-interpretabel. Als je een beeld laat zien, heb je nul ruis.”
Dankzij de Divi’s is het werk van zorgverleners leuker. “In plaats van als een grammofoonplaat steeds dezelfde boodschap te herhalen, voeren ze nu betere en inhoudelijke gesprekken. Op deze manier heb je echt contact met je patiënt. Wat zijn de vragen, overwegingen en bedenkingen van die ene patiënt die voor je zit? En: hoe kan ik daar mijn inhoudelijke bijdrage aan leveren?” Essentie van de Divi’s is begrijpelijke informatie voor de patiënten en dat vaak in minder tijd. “Taal is multi-interpretabel; bij het woord ‘boot’ heb je een eigen beeld, op basis van jouw eigen ervaring. Ik denk dit en de patiënt denkt dat. Zo kunnen mensen lange gesprekken voeren, met beelden en gedachten die elk een heel andere kant opgaan. Als je een beeld laat zien, heb je nul ruis. Informatie is eenduidig, de kenniskloof tussen patiënt en zorgverlener wordt kleiner en shared decision making wordt toegankelijker.”
Goedkopere zorg
De Divi’s dragen ook bij aan reductie van kosten voor het ziekenhuis . “Via de MijnOmgeving’ kunnen patiënten zich thuis informeren en akkoord geven op bepaalde ingrepen conform de wettelijke regels: informed consent (WGBO). Zorgverleners zijn dus minder tijd kwijt aan uitleggen en het vastleggen van deze wettelijk verplichte zaken. Daardoor kunnen zorgverleners weer aandacht hebben voor echte zorg. Dat betekent efficiënte inzet van personeel.” Een prettige bijvangst, nu er minder zorgverleners beschikbaar zijn en een zorginfarct dreigt. Ralph Koppers ziet nog 1001 mogelijkheden om gebruik te maken van de kracht van beeldend informeren: “We have only just begun.”
Geschreven door: Riemie van Dijk
