Als je de taal beheerst, herken je de nuances
‘Ik denk dat heel veel mensen het moeilijk vinden om goede woorden aan hun gevoel te geven. Het hangt er vanaf hoeveel je daarmee oefent en dat hangt weer samen met wat je geleerd hebt. Het is natuurlijk wel zo dat hoe moeilijker je het vindt om woorden te vinden voor je gevoel, hoe fijner het is om in je eigen taal te kunnen spreken. Of dat nou Nederlands, Fries, Turks of Russisch is, dat maakt uiteindelijk weinig uit.’
Aan het woord is Houkje Tamsma, als geneesheer-directeur werkzaam bij GGZ Friesland. Houkje heeft jarenlange ervaring als psychiater en onderschrijft dat het spreken van de ‘memmetaal’ helpend kan zijn in het patiëntencontact en de behandeling. Uit een onderzoek onder de medewerkers van GGZ Friesland is naar voren gekomen dat het merendeel van haar collega’s dit beaamt en bovendien 78% van de Friessprekende collega’s dagelijks Fries spreekt met patiënten.
Stigma
Om te beginnen, zo geeft Houkje aan, moeten we niet onderschatten hoe moeilijk het is om naar een psychiater of psycholoog te gaan. Dat heeft ook zeker te maken met het negatieve stigma op psychiatrische problemen. Haar opleider zei daarover vroeger: “Je moet niet vergeten dat mensen weten dat ze ooit in de handen van een somatisch arts vallen en dat mensen hopen dat ze nooit in de handen van een psychiater vallen.” En volgens Houkje is dat een waarheid als een koe. Als je bijvoorbeeld je voet hebt gebroken, is dat voor anderen tastbaar en krijg je veel medeleven van mensen in je omgeving. Als je met een psychose wordt opgenomen, is dat (uitzonderingen daargelaten) niet het geval. En dat weten mensen natuurlijk. Om dan te moeten praten over wat je dwarszit of over dingen die je meemaakt die niet kloppen, is op zichzelf al een enorme drempel die je moet nemen. Dan helpt het dat degene die tegenover je zit dezelfde taal spreekt. Het maakt dat je je dan meer begrepen voelt en meer op je gemak bent. Volgens Houkje is dat vooral voor mensen die in hun dagelijks leven voornamelijk Fries spreken, een enorm verschil. Uit het eerdergenoemde onderzoek blijkt bovendien dat met name oudere mensen die thuis Fries spreken zich ook beter kunnen uiten in het Fries.
Gewoon vragen
Als je als behandelaar de taal beheerst, dan herken je de nuance in de dingen die de mensen zeggen. Dat zit bijvoorbeeld in de intonatie en de woordkeuze. Als je mensen die primair Fries spreken vraagt om in het Nederlands te vertalen hoe ze zich voelen, dan verdwijnt er veel van die nuance. Houkje wil dan ook als tip meegeven om gewoon te vragen wat mensen plezierig vinden. En als je iets niet goed begrijpt, is het heel belangrijk om met respect en aandacht door te vragen. “Taal is ien fan de wichtige manieren om kontakt te meitsjen.”
Troch: Tialde Ploegh
